ยาแก้ไอมะแว้งน้ำดำ

ยาแก้ไอมะแว้งน้ำดำ สรรพคุณ วิธีใช้ ผลข้างเคียง สรรพคุณยาทั่วไป ยาสามัญประจำบ้าน

ยาแก้ไอน้ำดำ

ยาแก้ไอน้ำดำ (ภาษาอังกฤษ : Brown mixture หรือ M.tussis) หรือที่คนทั่วไปรู้จักกันในชื่อทางการค้าว่า ยาแก้ไอน้ำดำตราเสือดาว และยาแก้ไอน้ำดำตรางู เป็นยาระงับอาการไอที่ใช้กันมานาน เหมาะสำหรับอาการไอแห้ง* โดยเป็นยาน้ำที่ประกอบไปด้วยตัวยาหลายชนิด มีตัวยาที่สำคัญ คือ ฝิ่นที่มีฤทธิ์ระงับการไอ ชะเอมที่มีฤทธิ์ขับเสมหะและช่วยทำให้ชุ่มคอ นิยมใช้จิบครั้งละ 1-2 ช้อนชาเมื่อมีอาการไอ

ยาแก้ไอน้ำดำจัดเป็นยาสามัญประจำบ้านที่มีราคาถูกและใช้ได้ดีพอสมควร แม้เด็กอาจจะไม่ชอบรสชาติของยานี้กันเท่าไรนัก แต่ในปัจจุบันได้มีการพัฒนาสูตรยาที่คล้ายกันแต่มีรสหวานที่เรียกว่า ยาแก้ไอน้ำเชื่อม (Cough syrup) ทั้งยาแก้ไอน้ำดำและยาแก้ไอน้ำเชื่อมจะมีคำเตือนห้ามใช้สำหรับเด็กอายุต่ำกว่า 6 ปี คนชรา และหญิงตั้งครรภ์ เนื่องจากมีฝิ่นเป็นส่วนผสม เกรงว่าถ้าใช้ในขนาดที่มากเกินไปอาจจะก่อให้เกิดผลข้างเคียงได้ (แต่ถ้าใช้ยาตามคำแนะนำในฉลากยาก็นับว่าปลอดภัยมาก)

ในปัจจุบันแพทย์รุ่นใหม่จะไม่นิยมสั่งยาแก้ไอน้ำดำให้คนไข้แล้ว เพราะคิดว่าสู้ยาระงับอาการไอใหม่ ๆ ไม่ได้ เช่น โคเดอีน (Codeine) และเดกซ์โทรเมทอร์แฟน (Dextromethorphan) อีกทั้งยังเป็นยาน้ำซึ่งไม่ค่อยสะดวกในการพกพาเท่ายาเม็ด

หมายเหตุ : อาการไอเป็นเพียงอาการแสดงของโรคซึ่งเกิดได้จากหลากหลายสาเหตุ โดยทั่วไปอาการไอจะแบ่งออกเป็น 2 แบบ คือ ไอแห้ง (ไอไม่มีเสมหะ อาจเกิดจากการแพ้ฝุ่น ควัน อากาศ เป็นหวัด หรือเกิดจากการใช้ยาบางประเภท) และไอเปียก (ไอมีเสมหะหรือเสลด ซึ่งมักจะออกมาจากหลอดลมหรือเนื้อปอด อาจเกิดโรคปอดอักเสบ หลอดลมอักเสบ หลอดลมพอง วัณโรคปอด เป็นต้น ซึ่งคนไข้กลุ่มนี้มักจะมีอาการอย่างอื่นร่วมด้วย เช่น มีไข้สูง หายใจหอบ เจ็บหน้าอก ไอเป็นเลือด เบื่ออาหาร น้ำหนักตัวลด) ดังนั้น ทุกครั้งที่มีอาการไอจะต้องสังเกตดูว่าเป็นอาการไอแบบใด เพื่อที่จะได้เลือกใช้ยาแก้ไอได้อย่างถูกต้อง เพราะยาแก้ไอจะมีอยู่ด้วยกัน 3 กลุ่มใหญ่ ๆ ได้แก่ กลุ่มยาระงับอาการไอ (Antitussives), กลุ่มยาขับเสมหะ (Expectorants) และกลุ่มยาละลายเสมหะ (Mucolytic agents) โดยแต่ละกลุ่มก็จะมียาย่อย ๆ อีกหลายชนิด ดังนั้น ผู้บริโภคจะต้องฝึกอ่านฉลากยาให้เป็น เพื่อจะได้เลือกใช้ยาแก้ไอได้อย่างถูกต้องกับลักษณะอาการไอ เพราะหากเลือกใช้ยาผิดไป บางครั้งก็อาจทำให้เป็นอันตรายได้ โดยหลักการง่าย ๆ ในการเลือกใช้ยาแก้ไอก็คือ ถ้าไอแห้ง ให้ใช้กลุ่มยาระงับอาการไอ แต่ถ้าไอเปียกให้หลีกเลี่ยงการใช้กลุ่มยาระงับอาการไอ เนื่องจากร่างกายต้องการจะขับเสมหะหรือเสลดที่มีเชื้อโรคที่เป็นต้นเหตุออกมา ยิ่งขับออกได้มากเท่าไรก็ยิ่งดี เพราะจะช่วยให้ทางเดินหายใจโล่งและโรคทุเลาเร็วขึ้น ถ้าไปกินยาระงับอาการไอเข้าไปก็อาจทำให้เสลดถูกกักอยู่ในปอดมากขึ้นจนอาจทำให้ปอดอักเสบหรือเสลดไปอุดตันอยู่ในหลอดลมแขนงฝอย ๆ ก็อาจทำให้เนื้อปอดที่อยู่ส่วนปลายแฟบได้ ทำให้สูญเสียหน้าที่ในการหายใจ จึงเกิดผลเสียมากกว่าผลดี นี่จึงเป็นเหตุผลที่ไม่ควรใช้ยาระงับอาการไอในผู้ป่วยที่มีอาการไอเปียก

ตัวอย่างยาแก้ไอน้ำดำ

ยาแก้ไอน้ำดำ มีชื่อทางการค้า เช่น ยาแก้ไอน้ำดำตราองค์การเภสัชกรรม (Brown mixture GPO), ยาแก้ไอน้ำดำตราเสือดาว (Leopard medical brand Brown mixture), ยาแก้ไอน้ำดำตรางู (Brown mixture TRA NGOO), ยาแก้ไอน้ำดำโอสถอินเตอร์แล็บ (Brown Mixture Osoth Interlab), ทัสซิส (ยาแก้ไอน้ำดำ) ตำรับศิริราช (Tussis) เป็นต้น

รูปแบบของยาแก้ไอน้ำดำ

  • ยาน้ำ ขนาด 60 และ 180 มิลลิลิตร* ใน 1 ช้อนชา (5 มิลลิลิตร) ประกอบด้วยตัวยา
    • ทิงเจอร์ฝิ่นการบูร (Camphorated opium tincture ) 0.6 มิลลิลิตร (มีฤทธิ์ระงับการไอ)
    • แอนติโมนี โพแทสเซียม ตาร์เตรท (Antimony potassium tartrate) 1.2-2.0 มิลลิกรัม (มีฤทธิ์ขับเสมหะ)
    • สารสกัดจากชะเอมเทศ / กลีเซอร์ไรซ่า ฟลูอิดเอ็กซ์แทรค (Glycyrrhiza fluidextract) 0.6 มิลลิกรัม (มีฤทธิ์ขับเสมหะและช่วยแต่งรส)

สรรพคุณของยาแก้ไอน้ำดำ

ใช้เป็นยาบรรเทาอาการไอ ช่วยขับเสมหะ และทำให้ชุ่มคอ โดยมีข้อบ่งใช้สำหรับรักษาอาการไอระคายคอ ไอแห้ง ๆ ที่ไม่มีเสมหะ เช่น อาการไอจากการระคายคอ การแพ้ฝุ่น แพ้ควันบุหรี่หรือควันไอเสียรถยนต์ แพ้อากาศ ไอจากหวัด วัณโรคระยะแรก หรือจากการใช้ยาบางประเภท เช่น ยาลดความดันโลหิตอีนาลาพริล (Enalapril) เป็นต้น

ก่อนใช้ยาแก้ไอน้ำดำ

เมื่อมีการสั่งยาทุกชนิดรวมถึงยาแก้ไอน้ำดำ สิ่งที่ควรแจ้งให้แพทย์หรือเภสัชกรทราบมีดังนี้

  • ประวัติการแพ้ยาแก้ไอน้ำดำ และยาอื่น ๆ ทุกชนิด รวมทั้งอาการจากการแพ้ยา เช่น รับประทานยาแล้วคลื่นไส้มาก หรือแน่น หายใจติดขัด/หายใจลำบาก เป็นต้น
  • โรคประจำตัวต่าง ๆ และยาที่แพทย์สั่งจ่ายหรือที่ใช้เอง รวมถึงอาหารเสริม วิตามิน และยาสมุนไพรต่าง ๆ ที่กำลังใช้อยู่หรือกำลังจะใช้ เพราะยาแก้ไอน้ำดำอาจส่งผลให้อาการของโรคเหล่านั้นรุนแรงขึ้น หรือเกิดปฏิกิริยาระหว่างยากับยาอื่น ๆ และ/หรืออาหารเสริมอื่น ๆ ที่รับประทานอยู่ก่อนได้ เช่น การใช้ยาแก้ไอน้ำดำร่วมกับยาแก้แพ้ ยากล่อมประสาท ยานอนหลับ ยาแก้ซึมเศร้า หรือเครื่องดื่มที่มีแอลกอฮอล์ อาจทำให้ง่วงนอนมากขึ้น เป็นต้น
  • หากเป็นสุภาพสตรี ควรแจ้งว่ามีการตั้งครรภ์ หรือกำลังให้นมบุตร เพราะยาหลายชนิดสามารถผ่านทางรกหรือน้ำนมและเข้าสู่ทารกจนอาจก่อให้เกิดผลข้างเคียงต่อทารกได้

ข้อห้าม/ข้อควรระวังในการใช้ยาแก้ไอน้ำดำ

  • ห้ามใช้ยาแก้ไอน้ำดำในเด็กอายุต่ำกว่า 6 ปี คนชรา และหญิงตั้งครรภ์
  • ยานี้มีแอลกอฮอล์ผสม จึงควรใช้ยาอย่างระมัดระวัง
  • ควรระมัดระวังการใช้ยานี้ในผู้ที่ไอมีเสลดเหนียวหรือไอจากโรคของทางเดินหายใจส่วนล่าง เช่น ปอดอักเสบ หลอดลมอักเสบ เพราะตัวยาจะทำให้เสลดเหนียว โรคหายช้า หรือเกิดการอุดกั้นของทางเดินหายใจ และอาจทำให้ปอดแฟบเป็นอันตรายได้

วิธีใช้ยาแก้ไอน้ำดำ

  • ในผู้ใหญ่ ให้รับประทานยาแก้ไอน้ำดำครั้งละ 1-2 ช้อนชา (5-10 มิลลิลิตร) วันละ 3-4 ครั้ง
  • ในเด็กอายุ 6-12 ปี ให้รับประทานยาแก้ไอน้ำดำครั้งละ ½-1 ช้อนชา (2.5-5 มิลลิลิตร) วันละ 3-4 ครั้ง